عرفانى بود همراه با ادعاى مبشرى كه در فصوص الحكم به اين معنى صراحت دارد . مكتب ابن عربى از لحاظ گستردگى تا آن روزگار نظير و مانند نداشته و بعد از او هم هيچ‌يك از سلسله‌ها و مكتب‌هاى عرفان از لحاظ عرض و طول به پاى او نرسيده‌اند . مجموعهء همه اين‌ها كه در سطور بالا به صورت رمز و اشاره و بسيار موجز بيان كرديم زيربناى فكرى انسانى را پايه‌ريزى كرد به نام صدر الدين شيرازى معروف به ملا صدرا با يك فلسفه‌اى كه در حكم يك اقيانوس پهناور است به نام حكمت متعاليه و ملا صدرا مولود چنين فرهنگى است با چنين سوابقى تاريخى - شخصيت ملا صدرا يك شخصيت استثنايى در طول تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامى است . و اينك به طور اختصار متد كار و طرز انديشه‌هاى ملا صدرا را در جهت تدوين فلسفهء تلفيقى يا التقاطى او تجزيه و تحليل كرده به مآخذ كار او اشاره مىكنيم و چون مهم‌ترين اثر ملا صدرا اسفار اربعهء او است كه گوياى همهء افكار فلسفى و كلامى و ذوقى او است ، به تجزيه و تحليل آن مىپردازيم . اين كار را با بررسى روش او در تدوين اسفار اربعه شروع مىكنيم و اگر مقتضى بود ساير رسائل او را هم به مناسبت مورد ارزيابى قرار مىدهيم . حكمت متعاليه و مآخذ اسفار اربعه عنوان حكمت متعاليه ، عنوانى است كه مؤلف كتاب ، فيلسوف بزرگ براى كتاب خود برگزيده است كه در مطاوى اين مقدمه دربارهء آن توضيح داده خواهد شد . بعد از كتاب شفاى ابن سينا و به طور كلى دستگاه فلسفى ابن سينا يكى از امّهات كتب فلسفى مربوط به قرن يازدهم هجرى قمرى كتاب اسفار اربعهء ملا صدرا است كه احيانا در روزگار خود ملا صدرا به اهميت آن پى نبرده بودند . در طول تاريخ استادان بزرگى به مطالعه و تدريس آن پرداخته‌اند كه البته تعداد آنان انگشت‌شمار است . آن چه مسلم است اين كتاب از روزگار قاجاريان به درستى شناخته شد و دانش‌پژوهان به اهميت آن واقف شدند و در آن روزگار و روزگار بعد هم تعداد افرادى كه به بحث و مطالعه و تدريس اين اثر بزرگ اشتغال داشته‌اند نادر الوجود بودند يكى به علت آن كه كتاب عظيم و درك مطالب و نظريات مؤلف بسيار دشوار است و ديگر به واسطهء اين كه يك كتاب فلسفهء معمولى و در چهارچوب خاصى نمىباشد . در وجه ناميدن آن به اسفار اربعه خود مؤلف در مقدمه گويد : اين كتاب را بدان جهت اسفار اربعه ناميدم كه سالكان طريق را در سير و سلوك روحانى خود چهار سفر و يا چهار مرحله است و سالك در مقام سير و سلوك از بدايت تا نهايت كه رسيدن به حقيقت وجود خود است چهار مرحله را بايد پشت سر گذارد تا بتواند از مقام نفس به مقام قلب و از مقام قلب به مقام روح و از مقام روح به مقصد اقصى عروج كند و سفر از خلق به حق و سفر از حق به سوى حق به حق و سفر از حق به سوى خلق به حق و سفر از خلق به سوى حق به حق را طى كند تا به علم شهودى برسد . در وجه نام‌گذارى كتاب اسفار اربعه به حكمت متعاليه توجيهات بسيار شده است . پاره‌اى از